Dieser Beitrag wurde geschrieben von Katrin Stötter

Slaapbehoefte van baby's en peuters: Alles wat ouders moeten weten

Katrin Stötter

Moeder, gecertificeerde slaapcoach en oprichtster van het slaapadvies “Berensterke Babyslaap”.

De slaap van onze kleintjes – een gevoelig onderwerp

De slaap van baby's en peuters is een vaak besproken onderwerp dat veel ouders onzeker maakt. Er circuleren talloze mythen en verkeerde informatie op het internet, die de onzekerheid alleen maar vergroten.

Ook ik had aan het begin van mijn moederschap – voor mijn opleiding tot slaapcoach – deze kennis graag willen hebben. Slaap en rust zijn namelijk van groot belang voor de denkende en lichamelijke ontwikkeling van de kleintjes – vanaf de eerste levensmaanden van de baby tot aan de schoolleeftijd. Maar hoeveel slaap hebben pasgeborenen, baby's en peuters eigenlijk echt nodig? En hoe kunnen ouders de slaapbehoefte van hun kind het beste ondersteunen?

Inhoudsopgave

  • Slaapcyclus & slaapfasen bij baby's en peuters
  • De juiste slaapomgeving creëren
  • Rituelen en gewoonten voor beter slapen
  • Veelgestelde vragen: veelvoorkomende vragen over de slaapbehoefte van kinderen
  • Slotwoord

Waarom is slaap zo belangrijk voor baby's en peuters?

Vooral in het eerste levensjaar maken baby's talloze ontwikkelingssprongen en slaapachteruitgangen door, die de slaap aanzienlijk veranderen en beïnvloeden. Juist zulke sprongen en veranderingen zorgen ervoor dat de nachten voor enkele of zelfs meerdere weken vaak dag worden. Nachtelijke wakkerperioden komen tijdens zulke sprongen en slaapveranderingen namelijk vaak voor. Tijdens deze fasen wordt alles wat het kind meemaakt en leert, in de slaap verwerkt. De slaap bevordert de vorming van nieuwe synaptische verbindingen, die van doorslaggevend belang zijn voor de groei en de ontwikkeling van de hersenen. Een gezonde slaap is daarom onmisbaar voor de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van je kind.

Slaapcyclus en slaapfasen bij baby's en peuters

Baby’s en peuters hebben een andere slaapcyclus dan volwassenen. Ze vallen direct in de REM-slaap (Rapid Eye Movement), waarin ervaringen worden verwerkt en nieuwe vaardigheden worden versterkt. Veel ouders denken dat hun kind onrustig slaapt, omdat de ogen in deze fase bewegen en het kind zich veel heen en weer draait. Maar het slaapt niet onrustig, maar juist actief.

Een slaapcyclus bij baby’s duurt ongeveer 30–45 minuten, waarbij slechts ongeveer 10 minuten slaapduur op de diepe slaapfase vallen, de zogenaamde NonREM-slaap. De rest van de cyclus slaapt het kind in de REM-slaap, wat laat zien hoe actief het brein van je kind tijdens het slapen is.

Afbeelding: Slaapcyclus: Pasgeborenen & Peuters

In het eerste levensjaar brengen baby's ongeveer 50% van hun slaap door in de actieve REM-fase. Dit is belangrijk, omdat het vaak wakker worden en weer in slaap vallen de verwerking van ervaringen bevordert. Het REM-aandeel daalt in de eerste twee levensjaren aanzienlijk. Volwassenen bevinden zich bijvoorbeeld nog maar ongeveer 20% van hun totale slaap in de REM-fase.

De juiste slaapomgeving creëren

Vraag je je af hoe je je baby het beste kunt laten slapen? Een prikkelarme slaapomgeving is van groot belang om je baby of peuter een goede nachtrust te geven. Vanaf de vierde maand ontwikkelt het dag- en nachtritme van je kind zich. Het is aan te raden om de kamer op tijd donker te maken en zoveel mogelijk dutjes thuis in een rustige omgeving te laten plaatsvinden. Vanaf dat moment kan je kind ook het slaaphormoon melatonine aanmaken, dat een goede en aangename slaap bevordert. De aanmaak van dit hormoon begint zodra het donker is. Natuurlijk zijn kleine lichtslingers of nachtlampjes tijdens het voeden enzovoort helemaal prima.

Meer deskundig advies over het onderwerp baby slapen vind je in het artikel “Veilig slapen voor baby’s – Wat is belangrijk?” en “Babyslaapzak: Wat moet je eronder aantrekken?”.

Rituelen en structuren voor een betere nachtrust

Rituelen zijn voor baby's en peuters bijzonder belangrijk, omdat ze voorspelbaarheid en veiligheid bieden. Een vast slaapritueel, zoals het aantrekken van een pyjama of het afspelen van een speeldoosje, kan je kind helpen zich op het slapen voor te bereiden. Dergelijke rituelen voor het slapengaan zouden vanaf de 4e maand moeten worden ingevoerd en kunnen tot de 18e levensmaand kort en eenvoudig worden gehouden.

De „gevulde verbindingsbron“: Waarom emotionele nabijheid belangrijk is

Een „gevulde hechtingstank“ is essentieel voor een goede nachtrust. Dit verwijst naar het emotionele, sociale en lichamelijke reservoir van aandacht en geborgenheid dat je kind opbouwt door de relatie met jou. Een goed gevulde hechtingstank betekent dat je kind zich veilig, geliefd en geborgen voelt, wat zo belangrijk is voor de emotionele en sociale ontwikkeling. Is de hechtingstank leeg, dan kan het gebeuren dat het kind onzeker en angstig is.

Wanneer baby's huilen, geven ze een behoefte aan die herkend en bevredigd moet worden. Of het nu honger is, of gewoon de wens naar nabijheid. Wanneer we ons kind in onze armen nemen als het huilt, ontstaat er een band en een hechte relatie die essentieel is voor het vormen en versterken van (oer)vertrouwen en veiligheid.

Naast al deze zaken staat ook een goede dagindeling bovenaan voor een goede slaap van baby’s en peuters. Structuren, rituelen, slaapomgeving en slaaphygiëne moeten aanwezig zijn.

3 tips voor een optimale slaaproutine

  • Let op de wachttijden

    Let op de wakkere tijden van je kind tussen de slaapjes door en bied regelmatig slaapplekken aan.

  • Vaste dagindelingen opstellen

    Een gestructureerde dagindeling – met vaste eetmomenten en regelmatige bezigheden – bevordert de slaap van je kind: bijvoorbeeld borstvoeding/fles – hygiëne – ontbijt – frisse lucht – borstvoeding/fles – verduisteren – slaapritueel – middagdutje enzovoort.

  • Voer rituelen in

    Stel terugkerende elementen in die het naar-bed-gaan inluiden – zowel overdag als ’s avonds.

Hoeveel zouden baby's moeten slapen?

De slaapbehoefte en slaaptijd van baby's en peuters verschillen per leeftijd en ontwikkelingsstadium. Elk kind is bovendien uniek en er zijn – net als bij volwassenen – mensen die veel slapen en mensen die weinig slapen. Wist je dat de meeste factoren die de „biologische klok“ en de slaapgewoonten beïnvloeden, erfelijk bepaald zijn?

Om je een kleine leidraad te geven over slaaptijd en slaapbehoefte, vind je in de volgende tabel een overzicht van de slaapbehoefte in uren van pasgeborenen tot kinderen van één jaar.

Slaapbenodigdheden - Leeftijdsgeschikte richtlijnen

De slaapbehoefte van je kind is één ding, maar ook de volgende vragen zijn in dit verband belangrijk: Hoe lang kan je kind wakker blijven tussen twee slaapmomenten zonder oververmoeid te raken of veel te vroeg te worden neergelegd? Hoeveel dutjes heeft je kleintje nodig op welke leeftijd en wanneer vinden veranderingen in de dagdutjes plaats? Wanneer moet het laatste dagdutje uiterlijk eindigen, zodat de nachtrust niet pas om 21 uur weer mogelijk is?

Hoe lang zou een kind per dag wakker moeten blijven?

De wakkere periodes en het slaapritme verschillen van kind tot kind. Sommige kinderen kunnen al langer wakker blijven. Andere kinderen worden snel weer moe en hebben na een paar uur weer een dutje nodig. Ook moet men niet uit het oog verliezen dat een dutje eerder kan beginnen als het vorige dutje, of het nu overdag of ’s nachts was, korter was – ook omdat bijvoorbeeld de nachtrust door langere wakkere periodes ’s nachts onderbroken werd.

Evenzo kan een dutje ook een uur later beginnen, omdat de slaap ervoor langer en verkwikkend was. In de volgende tabel vind je een overzicht van de wakkere periodes van pasgeborenen tot kinderen van een jaar in uren.

Wachttijden - Leeftijdsgebonden richtlijnen

Hoe lang hebben baby's en peuters nodig om in slaap te vallen?

De inslaaptijd hangt – net als zoveel – af van de leeftijd en er zijn slechts richtlijnen waar ouders zich aan kunnen houden.

In grote lijnen geldt:

  • Tot een leeftijd van 14 maanden is een inslaaptijd tussen 15 en 25 minuten volkomen normaal.
  • Vanaf een leeftijd van 15 maanden is de inslaaptijd meestal langer en bedraagt tussen de 25 en 30 minuten.

Wat zijn tekenen van vermoeidheid bij kinderen?

De slaapbehoefte van je kind is natuurlijk een belangrijk aspect, maar hoe lang houdt je kind het vol tussen de slaapjes door? Deze tijd wordt ook sterk beïnvloed door de activiteiten. Wanneer een kind spelenderwijs of geestelijk wordt gestimuleerd, wordt het sneller weer moe.

Natuurlijk gaan de vermoeidheidstekenen van je kind altijd voor! Deze kunnen zijn:

  • Ogen wrijven

  • Hoofd neerleggen

  • meer knuffelen

  • verhoogde huilerigheid

Als je kleine wondertje je echter geen tekenen geeft, zijn de richtwaarden in de tabellen een fijne leidraad voor je.

Conclusie: Voldoende slaap voor een gezonde ontwikkeling

Voldoende slaap en een regelmatige slaapritme zijn onmisbaar voor de ontwikkeling van je kind. Het ondersteunt niet alleen de groei en de geestelijke ontwikkeling, maar helpt ook om oververmoeidheid te voorkomen. Door te zorgen voor een rustige slaapomgeving, vaste gewoonten en een duidelijke dagindeling, kun je de slaap van je baby of peuter positief beïnvloeden.

Als je onzeker bent of vragen hebt, sta ik je graag bij met een hechtingsgerichte slaapbegeleiding. Ik kijk ernaar uit je te ontmoeten!

Katrin Stötter
Katrin Stötter is een erkende, op hechting gerichte slaapcoach voor baby's (vanaf 6 maanden) en peuters (tot 2,5 / 3 jaar) en zelf ook moeder. Bij vragen en uitdagingen rondom het thema baby- en kinderslaap staat zij ouders bij als professionele, meelevende contactpersoon.

Mehr Informationen über Katrin Stötter findest du hier.

Terug naar het tijdschrift